Grajewskie Towarzystwo Muzyczne

oprac. Tomasz Dudziński


   W 2013 r. obchodzono w Grajewie uroczyście obchody dwudziestopięciolecia powstania Zespołu Pieśni i Tańca „Grajewianie”. W trakcie uroczystego koncertu pojawiła się również informacja o tym, że jego początki związane były z Grajewskim Towarzystwem Muzycznym. Postanowiliśmy zatem przypomnieć te fakty w oparciu o zachowane w zbiorach Grajewskiej Izby Historycznej archiwalia1.

   Pierwsze pismo skierowane do dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży w sprawie powołania Grajewskiego Towarzystwa Muzycznego zostało wysłane 1 marca 1988 r. Potrzebę powołania Towarzystwa uzasadniano następująco: „Ruch muzyczny na ziemi grajewskiej ma tradycje sięgające czasów II Rzeczypospolitej. Systematyczne kształcenie muzyczne w okresie Polski Ludowej istnieje od 1959 r. zaś miejscowa Szkoła muzyczna funkcjonuje od 1974 r. W ostatnich czterech latach możliwości umuzykalniania społeczeństwa jeszcze bardziej rozszerzyły się. […] Z naszych ocen wobec wyjątkowo korzystnie rozwijającej się sytuacji kadrowej nauczycieli, wynika, że jeszcze bardziej rozszerzy się baza kształcenia uczniów w Grajewie, w terenie, zarówno w szkolnictwie artystycznym jak i w ramach kształcenia w Społecznym Ognisku Muzycznym, bowiem od 1 września przybędzie 12 wykwalifikowanych muzyków-pedagogów […] Nowo przybyła grupa naciskać będzie na środowisko w celu stworzenia warunków do artystycznego wyżycia się w działalności koncertowej. Zajdzie potrzeba właściwego ulokowania ich energii, pomysłów, co w warunkach rozbudzonego społecznie środowiska, w mieście w którym jest duży procent potencjalnych odbiorców muzyki staje się wręcz koniecznością. Sądzimy, że zafunkcjonowanie idei szeroko pojętego, zintegrowanego ruchu muzycznego w Grajewie i okolicach będzie najskuteczniejsze w przypadku powołania samodzielnego Towarzystwa Muzycznego.”2
   Kolejne pismo, będące w zasadzie powtórzeniem tego pierwszego zostało skierowane w dniu 28 marca 1988 r. do Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Łomży. Po uzupełnieniu niezbędnej dokumentacji, w tym kompletnej listy członków założycieli3, decyzją z dnia 21 lipca 1988 r. Grajewskie Towarzystwo Muzyczne zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Wojewódzkiego4.
   Pierwsze zebranie założycielskie GTM odbyło się w budynku Państwowej Szkoły Muzycznej I st. w Grajewie w dniu 24 września 1988 r., a w skład pierwszego Zarządu zostali wówczas wybrani: Antoni Czajkowski – prezes, Tadeusz Januszek – wiceprezes ds. upowszechniania muzyki, Jerzy Rzepiński – wiceprezes ds. amatorskiego ruchu artystycznego, Jolanta Gulan – Skarbnik oraz jako członkowie: Krzysztof Borawski, Ludomir Gronert, Beata Gruszka, Grzegorz Jenczelewski, Teresa Kuczyńska, Jan Lebiedziński, Emilia Rykiel, Renata Śniegucka5. Na stanowisku Sekretarza pozostawał vacat, gdyż władze GTM chciały połączyć je z pracą etatowego pracownika. Stanowisko to z dniem 1 grudnia 1988 r. objął Krzysztof Kalinowski, pracownik Wojewódzkiego Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe w Suwałkach, przeniesiony służbowo do GTM w ramach porozumienia stron6.
   W okresie działalności Towarzystwa w składzie Zarządu nastąpiły pewne zmiany. Od 10 maja 1989 r. funkcję prezesa objął Edward Szabat. W październiku 1989 r. z funkcji wiceprezesa zrezygnował Tadeusz Januszek, zaś na początku stycznia 1990 r. w skład Zarządu weszli Emil Włodkowski i Zofia Mikołajewska7. Z kolei z dniem 4 września 1989 r. na stanowisku Sekretarza Biura została zatrudniona w wymiarze 1/2 etatu Pani Ewa Borawska8.
   Już kilka dni po powstaniu GTM otrzymało ono na swoją siedzibę pomieszczenia byłego Młodzieżowego Centrum Kultury ZSMP9 w budynku Spółdzielni Mieszkaniowej na Os. Waltera 910. Towarzystwo dysponowało w tym miejscu: pokojem kierownika biura, będącym równocześnie pokojem instruktorów, dwiema garderobami (męską i żeńską), które pełniły także rolę magazynów instrumentów i strojów oraz magazynkiem rzeczy wartościowych. W związku z planowanym rozszerzeniem swojej działalności GTM zwróciło się w czerwcu 1989 r. do Naczelnika Miasta i Gminy Grajewo z prośbą o opłacenie w całości lub części czynszu za ww. pomieszczenia ze środków budżetu UMiG11.
   W końcu 1989 r. w sprawie pozostawienia w gestii GTM dotychczas zajmowanych pomieszczeń swoją prośbę do Prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej skierował Naczelnik Miasta i Gminy Grajewo Zbigniew Myśliński12. Efektem tego pisma było porozumienie spisane w dniu 1 lutego 1990 r., na podstawie którego SML-W udostępniła GTM nieodpłatnie świetlicę w dotychczas zajmowanym przez nie budynku w celu prowadzenia w niej dotychczasowej działalności kulturalnej13.
   Od początku funkcjonowania GTM jego władze bardzo dużo uwagi poświęcały pozyskiwaniu środków na działalność Towarzystwa. Już w dniu 17 października 1988 r. pismo z prośbą o udzielenie dotacji finansowej na działalność skierowano m.in. do Przewodniczącego Miejsko-Gminnej Rady Narodowej, Przewodniczącego Oświaty i Kultury Rady Narodowej oraz Naczelnika Miasta i Gminy. Prośbę o uwzględnienie GTM w procesie zasądzania określonych sum nawiązek i grzywien na cele społeczne skierowano również do Prokuratora Rejonowego w Grajewie, Prezesa Sądu Rejonowego w Grajewie, Kierownika Wydziału Społeczno-Administracyjnego UMiG w Grajewie. Stosowne prośby o wsparcie działalności powstającego ZPiT „Grajewianie” oraz zespołu muzycznego zostały skierowane w październiku i listopadzie 1988 r. do Spółdzielni Mieszkaniowej, miejscowych Zakładów Pracy, Społecznego Ogniska Muzycznego oraz Naczelnika Miasta i Gminy w Grajewie.
   W części przypadków pisma te spotkały się z pozytywnym odzewem. Pierwsze środki w formie nawiązek sądowych GTM otrzymało jeszcze w październiku 1989 r. W okresie do października 1990 r. GTM otrzymało co najmniej 18 nawiązek sądowych14. Już w pierwszym okresie dochody przynosiła działalność koncertowa i opłaty za wynajem sali. Natomiast w kwietniu 1989 r. na konto GTM przekazano środki z nadwyżki budżetowej MiG Grajewo. Z kolei w maju 1989 r. Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego przekazał dotację celową na zakup krzeseł niezbędnych do organizowania koncertów w siedzibie Towarzystwa15.
   W momencie powstawania GTM jego terenem działania miały być następujące miasta i gminy: Grajewo, Goniądz, Radziłów, Rajgród, Szczuczyn, Trzcianne i Wąsosz, zaś głównym celem działania: „inspirowanie i organizowanie ruchu muzycznego oraz upowszechnianie kultury muzycznej.”16
   W związku z tym Towarzystwo planowało stosować następujące środki:
- powołanie i prowadzenie Społecznych Ognisk Artystycznych (muzyczne, baletowe, plastyczne),
- zakładanie i prowadzenie różnych form doskonalenia zawodowego nauczycieli, instruktorów społecznego ruchu muzycznego,
- organizowanie i prowadzenie zespołów muzycznych,
- organizowanie różnych form upowszechniania muzyki (działalność koncertowa i inne imprezy umuzykalniające),
- prowadzenie działalności handlowej w dziedzinie muzyki,
- współpraca z towarzystwami i instytucjami muzycznymi oraz zawodowymi placówkami kultury,
- inspirowanie i uczestnictwo w wymianie kulturalnej z zagranicą17.
   W związku z trudnościami finansowymi w pierwszym okresie działalności skrystalizowała się następująca koncepcja funkcjonowania GTM. Podstawową działalnością miało być upowszechnianie muzyki poprzez utworzoną agencję koncertową, która miała organizować koncerty i programy estradowe. W ramach działalności gospodarczej planowano także uruchomić usługi fotograficzne i nagłaśniające18.
   W ramach GTM przewidywano powołanie 16-osobowego Zespołu Pieśni i Tańca oraz towarzyszącej mu 9-osobowej kapeli muzycznej. Planowano także otoczyć opieka Zespół Śpiewaczy „Cantorum Iubilo” z Goniądza oraz uruchomić pracownię fotograficzną i plastyczną dla dzieci i młodzieży19, jak również częściowo przenieść zajęcia Społecznego Ogniska Muzycznego do siedziby GTM20.
   Pierwszym z opracowanych programów muzycznych, którego ofertę skierowano do dyrektorów szkół i przedszkoli miasta i gminy, był program zatytułowany „Rozrywkowe przeboje muzyki poważnej”. Jego publiczna prezentacja odbyła się 23 stycznia 1989 r. w sali kina „Relax”. W tym samym okresie placówkom oświatowym proponowano program pt. „Sztuka wokalna w kolędzie polskiej” z udziałem zespołu śpiewaczego „Canticorum Iubilo”21.
   W lutym 1989 r. na zlecenie Towarzystwa Agencja Artystyczna „Z Wicherkiem” z Warszawy zrealizowała na terenie miasta 3 programy estradowe kabaretu „Barometr” pt. „Mamy z głowy”, w którym wystąpiły m.in. siostry Barbara i Maria Winiarskie22.
   Również w lutym odbyło się spotkanie władz GTM z nauczycielami muzyki grajewskich szkół w sprawie planowego rozpowszechniania muzyki w szkołach. W efekcie spotkania dokonano ustaleń prowadzących do uporządkowania i usystematyzowania działalności w tym zakresie23.
   Wiosną 1989 r. w pomieszczeniach GTM nieodpłatnie swoje próby przeprowadzał także zespół rockowy, w skład którego wchodzili: Dariusz Krasiński, Mariusz Madejek, Robert Poźniak, Andrzej Sokołowski i Jacek Tomczyk24. GTM prowadziło w 1989 i 1990 r. także zajęcia umuzykalnienia z rytmiką dla dzieci (instruktor Joanna Kochańska-Szabat), zajęcia z aerobiku (instruktor Regina Sulewska), kursy tańca (instruktor Joanna Pierzchała, instruktor Renata Dudaryk-Randzio)25.
   W 1990 r. planowano zorganizować pięć profesjonalnych koncertów estradowych, dwa występy kapeli z okazji 450-lecia nadania praw miejskich (w dniu 20 czerwca i 12 lipca), pięć komercyjnych koncertów Kapeli Ludowej oraz międzywojewódzki Konkurs Piosenki o Ziemi Grajewskiej26.
   Tym, co pozostało po działalności Grajewskiego Towarzystwa Muzycznego do dnia dzisiejszego jest, wspomniany we wstępie, Zespół Pieśni i Tańca „Grajewianie”. Nabór do powstającego Zespołu został ogłoszony w dniu 21.10.1988 r. Do zgłaszania się zachęcano kobiety i mężczyzn w przedziale wiekowym 20-35 lat. Przesłuchania wstępne chętnych osób zaplanowano na wtorek 15 listopada w siedzibie Towarzystwa27. Premierowy koncert zespołu planowano na maj 1989 r. w związku z przypadającą 450. rocznicą nadania Grajewu praw miejskich.
   W preliminarzu budżetowym na rok 1989 przewidywano m.in. zatrudnienie instruktora muzycznego I kat. w wymiarze 42 godzin pracy miesięcznie oraz instruktora tańca II kat. w wymiarze 21,5 godzin pracy miesięcznie28. Dodatkowo planowano opracowanie i konsultację choreograficzną 20 tańców oraz zakup strojów regionalnych i instrumentów muzycznych.
   Pierwsze spotkanie 12 członków ZPiT „Grajewianie” odbyło się 29 grudnia 1988 r., zaś pierwsza próba 2 stycznia 1989 r.29 W skład zespołu wchodzili wówczas m.in. Bogdan Makowski i Mirosław Zalewski. Instruktorem muzyki został Edward Szabat, zaś instruktorem tańca Joanna Kochańska-Szabat.
   Prapremierowy występ ZPiT „Grajewianie” odbył się w sali grajewskiego kina 3 maja 1989 r. Kolejny miał miejsce w niedzielę 7 maja z okazji wojewódzkiego Przeglądu Orkiestr Dętych30.
   Największym problemem była oczywiście kwestia zakupu strojów regionalnych dla członków zespołu. W związku z brakiem środków finansowych na ten cel Prezes GTM wystąpił do Pani Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej, Dyrektor ZPiT „Mazowsze”, z prośbą o nieodpłatne przekazanie bądź symboliczną odsprzedaż nieużywanych już w jej zespole 10-12 kompletów strojów ludowych31. Niestety inicjatywa ta również zakończyła się niepowodzeniem, w związku z czym na swoje pierwsze koncerty ZPiT „Grajewianie” musiał pożyczyć stroje z ZPiT „Biebrza” w Goniądzu32. Ponieważ pierwsze występy zespołu były bardzo udane jego prowadzenie uznano za priorytet w działalności GTM. Fakt ten uznał również Wydział Kultury i Sztuki Urzędu wojewódzkiego w Łomży, przyznając dotację na zakup strojów dla zespołu. W związku z czym, jeszcze w maju 1989 r., w Centrali Obsługi Przedsiębiorstw i Instytucji Artystycznych w Warszawie, zostały zamówione pierwsze stroje i obuwie dla członków ZPiT „Grajewianie”33.
   Obok towarzyszenia ZPiT „Grajewianie” jego kapela koncertowała też samodzielnie, m.in. 28 maja 1989 r. w Łomży. W skład kapeli wchodzili wówczas: Bogdan Chorosiński, Ryszard Jasionowski, Elżbieta Jerulank, Joanna Kochańska-Szabat, Edward Szabat, Bogdan Szymanowski (później doszedł do zespołu także E.Wierzchucki).
   W okresie wakacyjnym (28 sierpnia – 3 września 1989 r.) w Ośrodku Wypoczynkowym „Kormoran” w Czarnewsi k/Rajgrodu odbyło się pierwsze zgrupowanie członków ZPiT „Grajewianie”34.
   Ze względów finansowych w grudniu 1989 r. ZPiT „Grajewianie” oraz towarzysząca mu kapela zostały przeniesione do Domu Kultury35.
   Po przeniesieniu ZPiT „Grajewianie” wraz z kapelą do Domu Kultury w ramach GTM w miejsce kapeli powstał zespół estradowy „Eds Band”, grający muzykę rozrywkowa i rock and rolla, który wystąpił m.in. na koncercie „Artyści dla Rzeczypospolitej”36. W jego skład wchodzili: Bogdan Chorosiński, Jerzy Ciukało, Roman Glapiak, Ryszard Jasionowski, Joanna Kochańska-Szabat, Edward Szabat, Ryszard Żygadło37.
   W związku z trudnościami lokalowymi i finansowymi postanowieniem Zarządu GTM z dnia 17 października 1990 r. działalność towarzystwa została zawieszona aż do odwołania38.

Przypisy:
1/ AGIH, Zbiory tematyczne (archiwalia), Grajewskie Towarzystwo Muzyczne, sygn. IV/6.
2/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo Grupy Inicjatywnej GTM do Dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 1.03.1988 r.
3/ Członkami założycielami byli: Bogdan Chorosiński, Antoni Czajkowski, Beata Gruszka, Ryszard Jasionowski, Elżbieta Jerulank, Elżbieta Kazimierska, Joanna Kochańska-Szabat, Maria Kulikowska, Barbara Mejner, Zofia Mikołajewska, Grzegorz Rokicki, Jerzy Rzepiński, Augustyn Sulewski, Edward Szabat, Elżbieta Szymanowska, Agata Świderska. Tamże, Pismo Grupy Inicjatywnej GTM do Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 7.06.1988 r.
4/ Tamże, Teczka różne: Decyzja Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Łomży (SA.6015-25/88) z dnia 21.07.1988 r.
5/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (znak GTM-5/88) do Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 18.10.1988 r. oraz pismo GTM (znak GTM-15/88) do Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 21.11.1988 r.
6/ Tamże, Pismo GTM (znak: GTM 13-88) do Wojewódzkiego Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe z dnia 21.11.1988 r.
7/ Tamże, Teczka Plany pracy, Preliminarze wydatków, Protokoły posiedzeń: Protokół z posiedzenia Zarządu GTM w dniu 10.05.1989 r.; Protokół z posiedzenia Zarządu GTM z dnia 2.10.1989 r.; Protokół z posiedzenia Zarządu GTM w dniu 05.01.1990 r.
8/ Tamże, Teczka umowy zlecenia, umowy o pracę: Pismo Prezesa GTM do Pani Ewy Borawskiej z dnia 02.09.1989 r.
9/ Młodzieżowe centrum Kultury ZSMP funkcjonowało w tym pomieszczeniu od IV 1986 r. do 31 VIII 1988 r., kiedy to pomieszczenie to przejął Miejsko-Gminny Dom Kultury. Tamże, Teczka różne: Umowa z dnia 3.04.1986 r.; Protokół z dnia 12 VII 1988 r.
10/ Tamże, Teczka pism przychodzących: Pismo Naczelnika MiG Grajewo (KL.5134-8/88) do dyrektora PSM I stopnia w Grajewie z dnia 29.09.1988 r.
11/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L.dz. 22/89) do Naczelnika Miasta i Gminy Grajewo z dnia 23.06.1989 r.
12/ Tamże, Teczka pism przychodzących: Pismo Naczelnika MiG Grajewo (KL.5134-4/89) do Prezesa SML-W w Grajewie z dnia 13.12.1989 r.
13/ Tamże, Teczka różne: Porozumienie pomiędzy SML-W a GTM z dnia 1.02.1990 r.
14/ Tamże, Teczka pism przychodzących: Odpisy wyroków sądowych.
15/ Tamże, Pismo UMiG Grajewo (KL.3023-6/89) do Księgowości UMiG Grajewo z dnia 06.04.1989 r.; pismo Wydziału Kultury i sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży (KL.3023-120/89) do Prezesa GTM z dnia 08.05.1989 r.
16/ Tamże, Teczka różne: Statut Grajewskiego Towarzystwa Muzycznego.
17/ Tamże, Teczka różne: Statut Grajewskiego Towarzystwa Muzycznego.
18/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (znak: GTM-16/88) do Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 21.11.1988 r.
19/ Z ich organizacji zrezygnowano w maju 1989 r. Tamże, Teczka Plany pracy, Preliminarze wydatków, Protokoły posiedzeń: Protokół z posiedzenia Zarządu GTM w dniu 10.05.1989 r.; Pismo Prezesa GTM do SML-W z dnia 10.05.1989 r.;
20/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (znak: GTM-16/88) do Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 21.11.1988 r.
21/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L.dz. 23/88) z dnia 15.12.1988 r. oraz pismo (L.dz. 01/89) z dnia 16.01.1989 r. do Dyrektorów szkół i przedszkoli w mieście i gminie Grajewo; Teczka Plany pracy, Preliminarze wydatków, Protokoły posiedzeń: Sprawozdanie z działalności GTM za okres od 1 grudnia 1988 r. do 15 stycznia 1989 r.
22/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L.dz. GTM 02/89) do Agencji Artystycznej „Z Wicherkiem” z Warszawy z dnia 24.02.1989 r.; Pismo GTM (L.dz. 03/89) do Barbary i Marii Winiarskich w Warszawie z dnia 22.02.1989 r.
23/ Tamże, Pismo GTM (L.dz. GTM 05/89) do Dyrektorów Szkół i Przedszkoli w mieście i gminie Grajewo z dnia 03.03.1989 r.
24/ Tamże, Teczka różne: Podanie z dnia 15.04.1989 r.; Oświadczenia z dnia 31.05.1989 r. i 21.06.1989 r.
25/ Tamże, Teczka Umowy zlecenia, Umowy o pracę.
26/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L. 26/89) do Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 5.12.1989 r.
27/ Tamże, Pismo GTM (znak: GTM-8/88) z dnia 21.10.1988 r.
28/ Tamże, Teczka Plany pracy, Preliminarze wydatków, Protokoły posiedzeń: Preliminarz GTM na rok 1989 (znak: GTM-7/88).
29/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L.dz. 22/88) z dnia 15.12.1988 r.; Pismo GTM (L.dz. 04/89).
30/ Tamże, Pismo GTM (L.dz. 20/89) do Zarządu PSS „Społem” w Grajewie z dnia 30.05.1989 r.
31/ Tamże, Pismo GTM (L.dz. 10/89) do Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej z dnia 28.04.1989 r.
32/ Tamże, Pismo GTM (L.dz. 12/89) do Kierownictwa ZPiT „Biebrza” w Goniądzu z dnia 04.05.1989 r.
33/ Tamże, Teczka Plany pracy, Preliminarze wydatków, Protokoły posiedzeń: Pismo Prezesa GTM do SML-W z dnia 10.05.1989 r.; Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L.dz. 17/89) do Centrali Obsługi Przedsiębiorstw i Instytucji Artystycznych w Warszawie z dnia 26.05.1989 r.
34/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM (L.dz. 18/89) do Ośrodka Wczasów Rodzinnych ‘Kormoran” w Czarnewsi k/Rajgrodu z dnia 26.05.1989 r.
35/ Tamże, Pismo GTM (L.dz. 30/90) do Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 19.02.1990 r.; Teczka Plany pracy, Preliminarze wydatków, Protokoły posiedzeń: Protokół z posiedzenia Zarządu GTM z dnia 05.01.1990 r.
36/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM do Naczelnika Miasta i Gminy w Grajewie z dnia 19.02.1990 r.; Pismo GTM (L.dz. 30/90) do Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 19.02.1990 r.
37/ Tamże, Teczka Umowy zlecenia, Umowy o pracę.
38/ Tamże, Teczka pism wychodzących: Pismo GTM do Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Wojewódzkiego w Łomży z dnia 17.10.1990 r.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież