Spis treści


Wybory w komórkach partyjnych – wrzesień-październik 1945 r.

Ostatni z wymienionych wątków nakładał się także z wyborami w innych instytucjach.
Jednym z takich przypadków wydarzył się na zebraniu wyborczym członków komórki MO, które odbyło się również 16 września 1945 r. Wówczas siedmiu obecnych (2 innych nie pojawiło się) wybrało jedynego kandydata Szczepana Jaśkowskiego na konferencję wojewódzką PPR. Głosy liczyli Szczepan Jaśkowski, Czesław Bożen i Franciszek Sabynicz. Na zebraniu obecny był Józef Kobyliński z Komitetu Powiatowego PPR, a przewodniczył mu Józef Kropiwnicki.[6]

Na drugi dzień (17 września 1945 r.) odbyło się kolejne zebranie wyborcze, tym razem z udziałem członków komórki wiejskiej w Wąsoszu. Wówczas na 8 osób obecnych było 5. Nie podano powodu absencji osób nieobecnych. Przebiegowi przyglądał się Aleksander Maciorowski z KP PPR. Losy liczyli Antoni Marcinkowski i Aleksander Bąk. Delegatem na konferencję powiatową został wybrany Stanisław Ciecierski ze Szczuczyna, przewodniczący Komitetu Gminnego Wąsosz. Zdobył więcej głosów niż jego konkurent Jan Suliński.[7] Było to pierwsze z kilku zebrań w tej miejscowości, ponieważ 23 października odbyło się kolejne pod przewodnictwem Jana Sulińskiego. Z ramienia Komitetu Powiatowego PPR obecny był tym razem Stanisław Ciecierski. Wówczas 5 osób wybrało Kazimierza Sienickiego na konferencję powiatową. W Komisji Skrutacyjnej byli S. Ciecierski oraz Bolesław Mieszkowski.[8] Na kolejnym zebraniu dotyczącym Osady Wąsosz (przy ul. Kościelnej) delegatem został wybrany Stanisław Mieńkowski.[9] Również 23 października w Wąsoszu (ul. Ławska) na konferencję powiatową wydelegowano Jana Sulińskiego.[10]

Osobne zebrania dotyczyły wyboru delegatów na konferencję powiatową. Wiejska komórka w Białaszewie 21 października 1945 r. delegatem wybrała Bolesława Dzięgielewskiego. Spotkaniu przewodniczył Józef Kobyliński, który z Józefem Metelskim również liczył głosy ośmiu wyborców.[11] W Ławsku 21 października 1945 r. podczas zebrania z udziałem przewodniczącego Ludwika Wesołowskiego i Stanisława Ciecierskiego z KP PPR, trzej zebrani delegatem na konferencję wybrały jedynego kandydata Józefa Petkowskiego. Antoni Witkowski i Ludwik Wesołowski liczyli głosy.[12] W Sienickich w wyborach (21 października 1945 r.) uczestniczyło 5 osób. Zebraniu przewodniczył Józef Kobyliński, będący również w Komisji Skrutacyjnej z Józefem Gutowskim.[13]

Wybory przeprowadzono również na terenie Grajewa. W tym kontekście pojawiły się nazwy niektórych zakładów pracy, funkcjonujących w tym czasie. Dnia 20 października 1945 r. w zebraniu wyborczym członków komórki Spółdzielni Rolniczo-Spożywczej w Grajewie głosowały tylko 3 osoby. Jedyny kandydat, Kazimierz Paszkowski, został wybrany na konferencję powiatową. Wyborom przyglądał się Józef Kobyliński z KP PPR. Tego samego dnia w komórce Miejskiego Inspektoratu Świadczeń Rzeczowych delegatem wybrano przewodniczącego wyborom Leona Sidorczuka, a głosy liczyli Zygmunt Białkowski i Marian Sierakowski. W spotkaniu uczestniczył Aleksander Maciorowski.[14]

W kolejnym zebraniu, na posterunku MO w Rajgrodzie 22 października 1945 r., uczestniczył Mieczysław Galicki z KP PPR. Całości przewodniczył Kazimierz Paszkowski. Głosy liczyli Franciszek Mędzikowski, Władysław Olszewski i Kazimierz Paszkowski. Na konferencję partyjną było dwóch kandydatów: M. Galicki i Witold Dereszkiewicz. Prawdopodobnie delegatem wybrano pierwszego z wymienionych.[15]

Innemu zebraniu, 22 października 1945 r. w Komendzie Powiatowej PPR, przewodniczył Franciszek Karazim. W Komisji Skrutacyjnej byli Halina Wasilewska i F. Karazim. Na konferencję powiatową wybrany został Józef Malinowski.[16]


Konferencje partyjne

Najwięcej materiałów Komitetu Powiatowego dotyczy konferencjom partyjnym. W latach 1945-1948 odbyło się ich pięć: 24 października 1945 r., 12 kwietnia 1946 r., 30 marca 1947 r., 25 kwietnia 1948 r., 12-13 listopada 1948 r.

Dnia 24 października 1945 r. w Grajewie odbyła się przedzjazdowa konferencja partyjna powiatu szczuczyńskiego. Na zebraniu powiatowym członków PPR ustalono porządek czynności. Składał się on z następujących punktów:

  1. wybór przewodniczącego, sekretarza,
  2. wybór członków Komisji Mandatowej,
  3. wygłoszenie referatu,
  4. dyskusja,
  5. wybory,
  6. wolne wnioski.
  7. Zachował się wykaz imienny delegatów wybranych przez komórki na powiatową konferencję partyjną w Grajewie. Liczył on 10 nazwisk.
Nazwisko i imię delegata Rok ur. Wykształcenie Zawód Komórka Data wstąpienia W wyborach na delegata
Uprawnionych do głosowania Głosów ważnych

Malinowski

Józef

1918 7 klas szkoły powszechnej Prezes Pow. ZSCh Komitet Powiatowy 25.03.1945 5 5
Gutowski Józef 1907 5 klas szk. pow. Sieniecki, gospodarz Wiejska, Sienickie 23.09.1945 5 5
Sidorczuk Leon 1924 3 klasy gimn. Ref. mięsny? Insp. Świas. Rzecz. Insp. Świadcz.. Rzecz. 11.10.1945 4 4
Ciecierski Bolesław 1906 7 klas szk. pow. Wąsosz, gospodarz Wąsosz, ul. Sulczyńska 03.1945 5 3
Dzięgielewski Bolesław 1903 3 oddziały szk. pow. Białaszewo, gospodarz Wiejska, Białaszewo 28.09.1945 8 8
Suliński Jan 1905 7 oddz. szk. pow. Wójt gminy Wąsosz Wąsosz, ul. Ławska 09.1945 5 4
Sienicki Kazimierz 1900 2 lasy gimnazjum Spółdzielca Sp. Wąsosz Wąsosz, ul. Mazowiecka 03.1945 5 4
Mieńkowski Bolesław 1901 3 klasy szkoły Wąsosz, drogomistrz Wąsosz, ul. Kościelna 06.10.1945 5 4
Petkowski Józef 1909 2 od. szk. pow. Ławsk, młynarz Ławsk na młynie 05.07.1945 3 2
Paszkowski Kazimierz 1903 seminarium nauczyc. Kier. Pow. S.R.S. Grajewo Sp. R. S. 27.02.1945 3 3

Na podstawie tabeli można wyciągnąć wnioski dotyczące dotychczasowej przynależności partyjnej każdej z wyżej wymienionych osób. Okazało się, że jedynie Jan Suliński był członkiem Komunistycznej Partii Polski. Pozostali nie mieli żadnego doświadczenia partyjnego.[1]

W październiku 1945 r. Komitet Powiatowy PPR w Grajewie liczył 85 członków. Składał się z 10 komórek (10 dzielnic). Podczas wyborów głosy liczyli wówczas Kazimierz Paszkowski, Jan Suliński i Kazimierz Siennicki. Komitet Powiatowy PPR delegował 3 osoby: Józefa Kobylińskiego, Stanisława Ciecierskiego i Aleksandra Maciorowskiego.[2]

Z ramienia Komitetu Wojewódzkiego PPR z Białegostoku w konferencji uczestniczył instruktor B. Joachimowicz. Zebraniu przewodniczył starosta Antoni Roszko, a sekretarzem był Franciszek Karazim członek Powiatowej Komisji PPR. Komisja Mandatowa składała się z K. Paszkowskiego, J. Sulińskiego, K. Sienickiego. Podczas konferencji nastąpił ostry atak na gospodarkę kapitalistyczną. Kazimierz Paszkowski piętnował gospodarkę dawnych karteli. Uznał, że była ona w to wprzęgnięta przez spółdzielczość. Rozwijając ten problem, wspomniał o stosowaniu „metod kartelowych” w kontekście działalności Spółdzielni Społem. K. Paszkowski, mówił też, że z hurtowni Społem sprzedawano konsumentom bezpośrednio artykuły bez posiadania magazynów detalicznej sprzedaży. Takie postępowanie określił za karygodne. Następnie B. Joachimowicz wygłosił referat zatytułowany: „PPR w walce o oswobodzenie Polski z pod (!) okupacji hitlerowskiej”. Z kolei Antoni Roszko skrytykował wystąpienie przedstawiciela PSL, jakie odbyło się podczas zjazdu starostów w Białymstoku. Starosta działalność PSL nazwał niedołężną. Przedstawił „prace obecnej doby pod rządami demokracji”[3]. Podkreślił „rozrost” powiatu szczuczyńskiego i jego odbudowę ze zniszczeń wojennych. Nie pominięto również pomocy PPR w walce „całego zdrowo myślącego społeczeństwa”[4] o zdrową gospodarkę, rozdział świadczeń rzeczowych i w walce o dostawę świadczeń specjalnych dla rolników.

Kandydatem na zjazd, organizowany w Warszawie 25 listopada 1945 r., został wyznaczony Józef Kobyliński. Pełnił ona wówczas funkcję drugiego sekretarza Komitetu Powiatowego PPR. Nie posiadamy żadnych informacji na temat jego działalności przed 1945 r. Wiadomo natomiast, że po zakończeniu okupacji hitlerowskiej był on członkiem Tymczasowego Komitetu Powiatowego PPR, który powstał 25 lutego 1945 r. w Grajewie. Organ ten 28 lutego 1945 r. przekształcony został w Komitet Powiatowy PPR w Grajewie. Pełnił też funkcję gminnego pełnomocnika do spraw reformy rolnej. Następnie był zastępcą przewodniczącego PRN w Grajewie, Franciszka Zabielskiego i drugim sekretarzem Komitetu Powiatowego PPR w Grajewie.

Następnym punktem konferencji było przedstawienie wolnych wniosków. Przedstawiono kwestię zasiewów zimowych i przeniesienia siedziby Urzędu Gminnego z Zalesia do Lipińskich. Poruszono również problem przymusowych kontyngentów, która wywoływał wielkie emocje wśród mieszkańców wsi nie tylko w okolicach Grajewa, ale w całym kraju. W tej sprawie polecono położenie nacisku przez poszczególne Zarządy Gminne z terenu powiatu na pilnowanie zdawania kontyngentów w jak najkrótszym czasie. Konieczność przyspieszenia argumentowano tym, że część rolników nie miała czym zasiać, dlatego do siewu potrzebne im były ziarna. Natomiast bezrolnym mieszkańcom wsi obiecano chleb. Ponadto w wolnych wnioskach zwrócono uwagę na to, że spółdzielnie miejscowe nie miały właściwej opieki i poparcia przez „miarodajne czynniki”. Podkreślono faworyzowanie prywatnego handlu. Komitet Powiatowy zobowiązał się wpłynąć „na poprawę sytuacji”.[5]

Następna konferencja Komitetu Powiatowego PPR w Grajewie odbyła się 12 kwietnia 1946 r. Głównymi uczestnikami byli: Stanisław Bączek, Kazimierz Górecki, Janina Błaszczak, Józef Rutkowski, Aleksander Popławski, Marian Wiśniewski, Stefan Romanowski, Hieronim Gęślicki, Halina Wolińska, Aleksander Kobyłczyk, Kazimierz Paszkowski, Feliks Odolecki, Woisławowicz. S. Bączek, jako sekretarz (od 27 marca 1946 r.)[6], wygłosił referat polityczno-gospodarczy. Omówił w nim sytuację polityczną i gospodarczą w kraju. Wyszczególnił wrogą działalność na terenie powiatu i kraju. W następnym punkcie odczytano sprawozdanie z Plenum Wojewódzkiego Komitetu PPR i z działalności Powiatowej Komisji. S. Bączek wspomniał o powziętych uchwałach, umasowieniu PPR, współpracy Bloku Wyborczego i Referendum Ludowym. Instancje lokalne były na bieżąco informowane przez wojewódzkie władze partyjne o sytuacji w kraju. Dlatego też działaczom komunistycznym Ziemi Grajewskiej wiadomo było o propozycji PSL przeprowadzenia powszechnego referendum ludowego. Mieszkańcy kraju mieli wypowiedzieć się ws. granic i podstawach ustrojowych Polski. Ustawę o głosowaniu ludowym Krajowa Rada Narodowa przyjęła 27 kwietnia 1946 r., jego termin wyznaczono na 30 czerwca 1946 r.[7] Współpraca Bloku Ludowego (Polskiej Partii Robotniczej, Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwa Demokratycznego, Stronnictwa Ludowego) wiązała się z oczekiwanymi wyborami parlamentarnymi, które odbyły się 19 stycznia 1947 r.

W kolejnym punkcie A. Kobyłczyk mówił o błędach i złej woli jednostek administracyjnych. Według niego skutkowało to niekorzystnym stosunkiem ludności do rządu i władzy ludowej. W podjętej dyskusji K. Górecki proponował dobrać odpowiedni zarząd i organizowanie Związku Walki Młodych (ZWM).[8] Postulował też rozdzielenie dwóch osób pracujących w Związku Samopomocy Chłopskiej (K. Paszkowski i Mikołaja Mołczanowskiego z SL). Zarzucił im, że „pracując w Spółdzielni Jedność brali lokomocję tej samej spółdzielni i przewozili pasażerów biorąc dla siebie”.[9]

S. Bączek wspomniał o konieczności zdemobilizowania i skierowania do służby w MO. Na zebraniach charakter dyskusji był otwarty, ale głosy krytyczne trudno uznać za spontaniczne zachowanie poszczególnych prelegentów. A. Kobyłczyk nadmienił, że nie ma dokładnego załatwienia interesantów, są tacy, którzy nie powinni pracować w instytucjach państwowych, a najbardziej w Starostwie. W konkluzji wspomniał, że dlatego „dużo obywateli jest wrogo ustosunkowanych do obecnego rządu”.[10]

Poszczególne referaty i dyskusje miały służyć opracowaniu postulatów, których realizowanie postawiono sobie za cel. Poszczególne osoby miały wyznaczone kompetencje. Członkom Komitetu Powiatowego wyznaczono obowiązki organizowania młodzieży, czyli werbowania jej do Związku Walki Młodych, Ligi Kobiet (Janina Błaszczakowa), Związku Samopomocy Chłopskiej (K. Paszkowski), sam został do tej sprawy wyznaczony. Natomiast S. Bączek został wyznaczony do organizowania i uruchomienia Spółdzielni Budowlanej. Stefana Baranowskiego zobligowano do opieki „nad rodzinami zamordowanych towarzyszy”.[11] Były to ofiary napadów członków podziemia antykomunistycznego. Dlatego propaganda rządowa uznawała ich za kryminalistów. Niewątpliwie część akcji podziemia została jednak sprowokowana przez działalność UB i stanowiła odwet za terror komunistyczny. Trudno jednak, aby taka informacja pojawiła się w oficjalnych dokumentach rządowych. Warto nadmienić, że członkom rodzin „zamordowanych towarzyszy” polecono odsyłać podania na komendę PUBP w Grajewie. Tam sprawdzano, czy ktoś z rodziny nie był członkiem Narodowych Sił Zbrojnych. Po zaopiniowaniu obiecano przyznawać zapomogę. Ze stenogramów późniejszych konferencji wiadomo, że postulat niniejszy nie był realizowany. Możliwe, że brakowało funduszy. Niewykluczone, że przed kolejnymi konferencjami miały miejsce kolejne napady, w wyniku których pojawiały się nowe ofiary. Niemożliwe jest określenie stopnia realizacji postulatów jedynie na podstawie samych stenogramów. Dotyczyły one bowiem jedynie wydarzeń przed i w czasie konferencji, a nie tego co wydarzyło się po niej.

Wyznaczony został również obowiązek dla wszystkich członków Komitetu Powiatowego. Stali się oni mianowicie odpowiedzialni za umasowienie PPR, czyli jak najszybszy wzrost liczebny partii. K. Górecki i Woisławowicz mieli zająć się werbowaniem do partii nauczycieli. Z dalszej części stenogramów dowiadujemy się o konieczności wprowadzenia przez każdego członka Komitetu Powiatowego po jednym nauczyciela do PPR w ciągu dwóch miesięcy. Józef Rutkowski został zobowiązany do utworzenia Związku Walki Młodych, młodzieżówki PPR, werbującej przyszłe kadry partii. Ponadto w wolnym wniosku S. Baranowskiego wyznaczono do organizowania Biura Pośrednictwa Pracy. Polecono wciągnąć zdemobilizowanych żołnierzy w szeregi MO i UBP. Z całą pewnością podyktowane to było nie tylko możliwością wykorzystania ich doświadczenia frontowego, lecz również odciągało od zwerbowania przez partyzantów.

Istotnym elementem konferencji były wybory członków Komitetu Powiatowego PPR. Zostali nimi: Kazimierz Górecki, Stefan Baranowski, Aleksander Kobyłczyk, Roman Zieliński, S. Bączek, Juliusz Neuman, Marian Wiśniewski, Szczepan Jaśkowski, Kazimierz Paszkowski, Józef Rutkowski, Mieczysław Bolek, Janina Błaszczyk, Stefan Mieczkowski, Halina Wolińska, Kazimierz Perkowski, Jan Romanowski, (?) Marciniak, Aleksander Popławski. Następnie odbyły się wybory delegatów na Konferencję Wojewódzką w Białymstoku. Wyznaczeni zostali: S. Bączek, A. Kobyłczyk, J. Rutkowski, Woisławowicz, Bolek, Gęślicki.

Na wspomnianej konferencji, podobnie jak w wielu innych podobnych przypadkach, wygłaszano patetyczne hasła. W Grajewie najpopularniejszy stał się transparent: „My, jako PPR-owcy, musimy zbierać wszystkie wnioski wrogiej roboty PSL przez zebrania, posiedzenia KP, posiedzenia Rady Powiatowej i Rady Gminnej i dokonać im faktem wrogą robotę, a wtenczas możemy wiedzieć na pewno, że PSL rozpadnie się”.[12]

S. Bączek opisał zapoznanie się z terenem oraz ustosunkowanie się ludności do rządu. Nadmienił o schwytaniu partyzantów NSZ (w 1946 r. było to Narodowe Zjednoczenie Wojskowe). Sekretarz PPR odparł też zarzuty działaczy PSL o rozbijaniu zarządów tej partii oraz, że zaginęło im dużo legitymacji członkowskich. „Nasza polityka jest taka, aby rozproszyć i znieść z powierzchni ziemi PSL, a najbardziej z naszego terenu, bo musimy wiedzieć, że nasz teren jest najgorszy w stosunku do innych”. Woisławowicz wspomniał o wrogiej działalności Stanisława Mikołajczyka. Zadał retoryczne pytanie: „Dlaczego go nie usuniemy ze stanowiska?”.[13] Lidera PSL oraz całe ugrupowanie zaatakował także A. Popławski.